You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • زور        Force                                         

     کاربرد اجبار و قدرت برای تحمیل اراده بر دیگران به منظور رسیدن به هدف است (1). زور به معنای ستم، جور، جفا، ظلم و عدوان است (2). گرچه واژة خشونت (Violence) از ریشة لاتینی زور (Vis) گرفته شده است؛ اما برخی کوشیده­ اند خشونت را از زور متمایز کنند.

    زور امری جبری و التزام ­آور توصیف می­شود. خشونت به معنی بهره­ گیری از زور است. بنابراین اعمال خشونت یعنی به­ کارگیری زور برای مجبور کردن دیگری، نفی­ خودمختاری، شخصیت فیزیکی وحتی زندگی وی است.اختناق نخستین فرض تبدیل زور به خشونت است.جنگ یکی از مظاهر توسل به زور شمرده می­ شود.

    هیچ حکومتی وجود ندارد که از ابزار قدرت از جمله تنبیه، تشویق و اقناع استفاده نکند. در اسلام نیز از ابزار قدرت بهره گرفته می­شود، به همین دلیل پیامبر اکرم اسلام در یک جا بشیر و نذیر لقب می­گیرد «و ما ارسلناک الا مبشراً و نذیراً» (3) و در جای دیگر خدا به پیامبرش دستور می­دهد تا با مردم با ادلۀ متقن و سخنان حکیمانه و عالمانه روبه­رو شود؛ آنجا که می­فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمه» (4). همان گونه که در برنامه­ های تمامی انبیا به این سه ابزار اشاره می­شود: «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب والمیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه بأس شدید»(5)، برای انسان­ها لجوج و عنود نیز، آهن گداخته در نظر گرفته شد. تا آنانی که به جای گام برداشتن در مسیر فطرت و حق، مانع رشد و تعالی جامعه و دیگر انسان­ها می­گردند و حیات واقعی انسان­ها را تهدید می ­کنند به سزای اعمال غیر انسانی خود برسند. اعمال چنین قدرت تنبیهی گر چه به ظاهر غیر مطلوب و ناخوشایند است، اما در حقیقت این تنبیه­ ها همانند عمل جراحی است که پزشک معالج برای مداوای مریض خود به کار می­برد و نتیجۀ آن رشد و تعالی انسان­ها و عدم سقوط در منجلاب و جلوگیری از غوطه­ور شدن بیشتر در رذائل است. به همین دلیل در اسلام زمانی از این ابزار قدرت بهره گرفته می­شود که راه­ های دیگر بی­اثر مانده و راه­گشا نباشد(6).

    طرفداران قرارداد اجتماعی معتقدند: «در حالی که قانون آزادی را ممکن می­گرداند، زور الزام ­آور می­ شود».

    قانون- قرارداد، بدین معنی است که هر فردی، به الزام جمع، مجبور به محترم شمردن قرارداد می­ شود و هر کس به دیگران اجازه می ­دهد تا در صورتی که یکی از مفاد قرارداد را نپذیرفت او را وادار به پذیرش کنند:روسو این التزام به پیمان را به خوبی نشان داده است:

    «پس به منظور آنکه پیمان اجتماعی دستورالعملی بی­ حاصل نباشد، به صورت ضمنی تعهدی را در خود نهفته دارد که به دیگران قدرت می­دهد تا در صورتی که کسی از اراده عمومی سرپیچی کرد توسط سایرین ناگزیر به فرمان بردن شود و این بدان معنی است که او را وادار به آزاد بودن می­ کنند» (7).

    بنابراین استفاده قانونی از زور غالباً آخرین وسیله یا عامل تضمین کنندة حاکمیت دولت تلقی می­شود. نظریه و عمل دموکراسی، اجبار را در مقابل رضایت قرار می­دهد و محدودیت­های سختی در برابر حوزة کشمکش ­های داخلی، که حل آنها با اعمال زور و فشار میسر است، ایجاد می­ کند. مشخصۀ سیاست جهانی نیز تلاش در راه مهار و محدود ساختن استفاده از اجبار از سوی دولت­های مقتدراست. دولت­ها استفاده قانونی از زور در داخل را از طریق نیروی پلیس و در خارج توسط نیروی نظامی انجام می ­دهند (8).

    پلیس قدرتی است که همۀ دولت­ها برای به اجرا درآوردن قواعد رسمی رفتار از طریق کاربرد قانونی زور، یا تهدید به زور از آن استفاده می­کنند (9).

    مرز بین اجبار بجا و نابجا بسیار پیچیده است و بعضی مواقع این مرز مخدوش می­شود. ملاک عمل کشورهای مردم سالار (دموکراتیک) در این مورد اعمال زور توسط پلیس بر طبق قانون و به شیوه­ای خویشتن­ دارانه و متناسب با مسئله مورد نظر است. پلیس در مقابل تخطی از حد زور مشروع پاسخ­گو خواهد بود.

    کلید واژه ها

    پلیس، امنیت، حقوق شهروندی، سوء استفاده از قدرت.

    ارجاعات

    1- آقابخشی، علی و مینو افشاری­راد. فرهنگ علوم سیاسی. تهران: نشر چاپار، 1383، ص 148.

    2- دهخدا، علی­اکبر. لغت­نامۀ دهخدا. ج 9. تهران: مؤسسة انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377، ص 13008.

    3- سوره بنی اسرائیل،آیه 105

    4- سوره نحل، آیه125

    5- سوره حدید،آیه 25

    6- ودایی، عیسی. مبانی سیاست در اسلام. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1377، صص 221-217.

    7- استیون، فرانسوا. خشونت و قدرت. ترجمة بهنام جعفری. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، 1381، صص 72- 15.

    8- گولد، جولیوس و ویلیام ل کولب. فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمۀ محمدجواد زاهدی. تهران: مازیار، 1376،ص 27.

    9- لیپست، سیمون مارتین. دایرة­المعارف دمکراسی. تهران: وزارت امورخارجه- کتابخانه تخصصی، 1387،ص 446.

    منبع بیشتر

    نوروزی، محمدتقی. فرهنگ دفاعی و امنیتی. تهران: انتشارات سنا، 1385، ص 383.

نظر شما