You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • امنیت فرهنگی            cultural security

     

     مصونیت فرهنگ فرد و جامعه، از هرگونه تعرض و تهدید را امنیت فرهنگی می نامند (1). به عبارت دیگر امنیت فرهنگی عبارت از ایجاد وضعیتی مطمئن، آرام بخش وخالی از هرگونه تهدید و تعرض است كه انسان نسبت به دین، افكار، اخلاق، آداب و رسوم، باورها و ارزشها، میراث فرهنگی، آثار ادبی و... تدارك دیده است (2).

    برای اینكه نقش و ارزش امنیت را برجسته تر و گویاتر ارائه بدهیم به بخشی از جنبه های ارزشمند فرهنگ، از نگاه برجستگان عصر، مانند امام خمینی- رضوان الله تعالی علیه- و علامه مطهری و رهبر معظم انقلاب اشاره میكنیم: امام خمینی(ره) می­فرماید:

    بی شك والاترین و بالاترین عنصری كه در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشكیل می­دهد (3).

    شهید بزرگوار علامه مطهری ارزش و نقش فرهنگ را در پیشرفت جوامع و تمدن بشری مورد بحث قرار داده است و میگوید:

    پیامبران در گذشته، اساسی ترین نقشها را در اصلاح و بهبود و پیشرفت جوامع داشتهاند، تمدن بشر، دو جنبه دارد، مادی و معنوی. جنبۀ مادی تمدن جنبۀ فنی و صنعتی آن است كه دوره به دوره تكامل یافته تا به امروز رسیده است.

    جنبۀ معنوی تمدن، مربوط به روابط انسانی انسانها است.جنبۀ معنوی تمدن، مرهون تعلیمات پیامبران است و در پرتو جنبۀ معنوی تمدن است كه جنبههای مادی آن نیز مجال رشد مییابد. علیهذا نقش پیامبران در تكامل جنبۀ معنوی تمدن، به طور مستقیم است و در تكامل جنبۀ مادی به صورت غیرمستقیم (4).

    رهبر اندیشمند انقلاب حضرت آیتالله خامنهای در دیدار با مسئولان وزارت فرهنگ و آموزش عالی نقش فرهنگ را در برنامه ریزی كشور اینگونه ترسیم می كنند و میفرمایند:

    جا دارد در برنامه پنج ساله دوم به مسائل فرهنگی اهتمام مضاعفی بكنند. اگرچه مسائل اقتصادی مهم است و مسائل صنعتی و كشاورزی بسیار حائز اهمیت است، لكن به ظن قوی همۀ اینها بدون اهتمام به مسائل فرهنگی ناكام خواهد شد. یعنی یا این است كه ما به مسائل فرهنگی اهتمام خواهیم ورزید، آن وقت برنامه های ما برنامههای صحیح است و حركت ما درست خواهد بود و یا اینكه خدای نخواسته اهتمام نخواهیم ورزید، آن وقت تلاشهای ما برای كار اقتصادی و سازندگی اقتصادی و صنعتی و غیرذلك هم به گمان زیاد یا اثر عكس خواهد داد یا لااقل آن اثر مطلوب را نخواهد داد (5).

    ارزش و اهمیت فرهنگ در نظام اسلامی تا آنجاست كه خداوند متعال پیامبرش را برای تعلیم و تربیت، هدایت و تزكیه فرستاده است و اصولاً بعثت یعنی تحول و دگرگونی و بعثت اجتماعی چیزی جز یك حركت اساسی و دگرگون ساز در تمامی ابعاد جامعه و ضمیر انسان برپایه اعتقاد به توحید و ذات باریتعالی نیست.

    براساس تعریف فوق، امنیت فرهنگی در معنای عینی آن «فقدان تهدید» آثار فرهنگی و ارزشهای كسب شده است و در معنای ذهنی آن «فقدان ترس» از هجمه ها و حمله هایی است كه ارزشها، آداب و رسوم، اعتقادات و باورها را در معرض خطر استحاله یا نابودی قرار میدهد. هرگاه ما امنیت را بستر رشد، بالندگی و شكوفایی فرهنگ بدانیم و فرهنگ را نیز بستر تعالی و خوشبختی انسان به شمار آوریم، تا حدود زیادی ارزش امنیت فرهنگی را مشخص كرده-ایم.

    از این منظر، باید به میزان ارزش و اهمیت فرهنگ، برای امنیت ارزش و اعتبار قائل شد؛ چرا كه بذر ارزشمند فرهنگ در زمین شوره زار ناامنی هرگز نمیروید و به برگ وبار نمی نشیند و لذا اگر امنیت برای فرهنگ جنبه مقدمی داشته باشد، از مقدمات واجب است. یکی از آسیبها و آفت هایی كه امنیت فرهنگی را در معرض خطر جدی قرار میدهد هجمۀ همه جانبۀ فرهنگی بیگانه به باورها، ارزشها، آداب و سنن و اصول اخلاقی جامعه است.

    بیگانگان برای درهم شكستن اركان فرهنگی یك ملت، با برنامه ریزیهای دقیق و روشهای متعدد و كارساز، به حوزۀ فرهنگی ملت موردنظر، هجوم میبرند و آنان را از آن ارزشها به كلی جدا میسازند.رهبر اندیشمند انقلاب اسلامی «تهاجم فرهنگی» را این گونه تعریف كردهاند: تهاجم فرهنگی به این معنی است كه یك مجموعۀ سیاسی و یا اقتصادی برای اجرای مقاصد خاص خود و اسارت یك ملت، به بنیانهای فرهنگی آن ملت هجوم میبرد. در این هجوم باورهای تازهای را به زور و به قصد جایگزینی با فرهنگ و باورهای ملی آن ملت وارد كشور میكنند. هرگاه بخواهیم بدانیم كه «تهاجم فرهنگی» چگونه «امنیت فرهنگی» ملتها را در معرض خطر قرار می دهد باید به نکته های زیر توجه کرد:

    ۱- در تهاجم فرهنگی انگیزه مهاجم تخریب است و نه اصلاح.

    2- در تهاجم فرهنگی، تهاجم به نقطه قوتها است و نه به نقاط ضعف.

    3- در تهاجم فرهنگی، فرصتی برای انتخاب نیست.

     4- در تهاجم فرهنگی، نخست اذهان تسخیر می شود و سپس اشخاص و... (6).

    به خاطر نقش و جایگاهی كه فرهنگ در هویت و موجودیت انسان و پیشرفت جوامع بشری دارد و نیز به خاطر نفوذ گسترده و مؤثر فرهنگ به همه ابعاد زندگی بشر اعم از فردی و جمعی، مادی و معنوی، روحی و جسمی و همچنین تأثیری كه مسائل فرهنگی بر سایر بخشها دارد، تأمین امنیت فرهنگی از موقعیت و حساسیت بیشتری برخوردار است.

    كدام جامعهای را سراغ داریم كه بدون داشتن امنیت فكری و فرهنگی یا آرامش ذهنی و روانی، به امنیت سیاسی و اجتماعی پایدار رسیده باشد؟

    چرا كه این موضوع درجای خودثابت شده است كه تا حدود زیادی رفتار و حركات فیزیكی انسان منبعث و مبتنی بر باورها، اعتقادات و اندیشههای درونی اوست.

    براین اساس ارتقای فرهنگی، موجب میشود تا امنیت اجتماعی افزایش پیدا كند و با افزایش امنیت اجتماعی، موجبات افزایش امنیت اقتصادی و سیاسی نیز فراهم میشود.

    از طرفی دیگر، دستیابی به امنیت ملی زمانی است كه امنیت تك تك افراد جامعه تضمین شود و نخستین گام در جهت تأمین امنیت افراد، تأمین امنیت فرهنگی و روانی است (7).

    کلید واژه ها

    تهاجم فرهنگی، امنیت فرهنگی، فرهنگ.

    ارجاعات

    1- نصري، قدیر. روش و نظریه در امنیت پژوهی. تهران: پژوهشــکده مطالعات راهبردي،1383،ص 23.

    2- طلایی، مرتضی؛ سعیدشریفیو بدری شاه طالبی.امنیت فرهنگی. تهران: فرزانگان،1392،ص69.

    3- انصاری، رضا. تهاجم فرهنگی.تهران:جهاد دانشگاهی،1384،ص37.

    4- مطهری، مرتضی. مقدمهای بر جهان بینی اسلامی. قم :صدرا،1364،ص۱۵۶.

    5- پژوهشكده علوم دفاعی دانشگاه امام حسین (ع). مجموعه مقالات تبلیغات و جنگ روانی. تهران:دانشگاه امام حسین،1389، ص 4۳ .

     6- سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي. فرهنگ و تهاجم فرهنگي.تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،1387. ص39.

    7- كحیل، عبدالوهاب. نگرشی بر جنگ روانی درصدر اسلام. ترجمۀ محمدتقی رهبر، تهران: بنیاد بعثت، 1388، ص 2۱.

نظر شما