You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •   آشوب             riot

    آشوب در لغت نامه عمید، به معنای شور و غوغا، طغیان، ناآرامی، انقلاب و شورش در نظر گرفته شده است (1). آشوب، خشونت سياسي نسبتاً خود انگيخته و سازمان يافته همراه با مشاركت مردمي قابل ملاحظه، شامل اعتصابات سياسي خشونت بار، شورش ها، درگيري هاي سياسي و شورشهاي محلي است(2). معمولا در آشوب ها ابتدا هدایت خاصی وجود ندارد و پس از مساعد شدن زمینه، آهنگ آن تغییر می کند (3).

    رشته های علوم اجتماعی اختلاف چندانی در خصوص کاربرد مفهوم آشوب ندارند، با این حال اعمالی که در فرآیند آشوبگری رخ میدهد متفاوت است و دسته بندیهای گوناگونی از آن وجود دارد.آشوب هر نوع سخن یا عملی  است  که موجد بیاعتمادی و بر انگیختن طغیان علیه اقتدار دولت باشد (4). «گیدنز» و «لوبن» آشوبها را نوعی عمل جمعی و جماعتی می دانند (5) که در هر جا فرصت گردهمآیی به وجود میآورند، (6). به باور «گولد و کولب» آشوب و آشوبگری علاوه بر داشتن ماهیت محرمانه، با روحی از ناسپاسی همراه  است که ماهیت شنیع این تخلف را افزایش میدهد. برخی دیگر آن را نوعی براندازی یا نابودی حکومت دانستهاند. آشوبگری عملی است که گروهی از افراد به طور سازمان یافته چیزی بنویسند یا اسلحه تهیه کرده بخواهند به وسیله زور یا خشونت علیه حکومت مبارزه کند. در قوانین برخی کشورها، مانند ایالات متحده، آشوبگری نه تخلفی محلی یا شهری، بلکه تخلفی ملی محسوب میشود. آشوب-گری بر اساس شرایط زمانی (صلح و جنگ)، ممکن است عکس العمل-های متفاوتی را بر انگیزد (7).

    برخی جامعه شناسان بر این باورند که آشوب ها هنگامی رخ می-دهند که شکاف های اجتماعی میان گروه های اجتماعی و دولت عمیق و عمیق تر شود. معمولاً آشوب ها به دو دسته اصلی تقسیم می شوند، آشوب های بسیط (آشوب هایی که قابل تبدیل به ناآرامی-ها و درگیری های نوع دیگری نیستند به عنوان مثال، آشوب های ورزشی که پس از اتمام بازی ها میان طرفداران یا پلیس درگیری صورت میگیرد) و دوم، آشوبهای متراکم (آشوب هایی که به سرعت قابل تبدیل به انواع دیگری از پدیده های خشن تر مانند حمله به افراد، بانکها، سازمانهای دولتی و...هستند، به همین سبب حساسیت های پلیس به آنها بیشتر است، مانند آشوب-های دانشگاهی).

    از جمله ویژگی های آشوب ها میتوان به بروز ناآرامیها و خشونت-های غیر قانونی علیه اموال یا اشخاص در موضوعات و مسائل عادی، سطحی و زودگذر بودن (مانند مسابقات ورزشی و برگزاری جشن ها)، و دست آخر بر هم خوردن نظم و انضباط در بخشی از جامعه اشاره کرد.

    نظریه مرتبط با آشوب ابتدا در حوزۀ علوم تجربی مانند فیزیک به کار گرفته شد، اما به دلیل قابلیت آن در توضیح پدیده های اجتماعی در سایر رشته ها از جمله مدیریت و سازمان کاربرد یافت. از نکات مهم در این نظریه وابستگی رفتار نظام به شرایط اولیه است و تغییرات کوچک در شرایط نخستین به رفتار بیقاعده و مغشوش نظام منجر میگردد. در آزمایشها و بررسی علمی، وضعیت آشوبگون توسط دانشمندانی مختلف مانند فاراده (1831) دیلی (1877) پوانکاره (1892) لورنز(1963) اول و تکتز (1971) لی و یورک (1975) می (1976) فایگنبام (1978) مورد مطالعه قرار گرفته است (8)

    برخی نظریه پردازان آشوبها، بر این باورند هر جامعهای که کمتر به زور، تحمیل و تحمیق افراد و گروه های مختلف اجتماعی بپردازند، نشان از به سامان بودن آن جامعه، و کمتر در آن جامعه شاهد آشوب خواهیم بود. به کارگیری خشونت و زور در نظر اینان کاری به پیش نمیبرد، چرا که با زور ممکن است آشوبها فروکش کند، اما مشکلات حل ناشده همانند آتش زیر خاکستر، باقی میماند. از این رو باید به ریشه یابی علت و عوامل آشوب پرداخت. البته این به آن معنا نیست که از خطاهای افراد و  گروههای آشوبگر در هر ردهای چشم پوشی کرد، چرا که عدم برخورد مناسب با این آشوبگران ممکن است موجب تقویت تفکر آشوبگرانه شود. اما باید با عامل اصلی به وجودآورنده آشوبها برخورد کرد. ممکن است عامل اصلی آشوب، بیکاری و عدم پرداخت حقوق عقب افتاده کارگران باشد، در حالی که ما آن را نوعی حرکت علیه نظام اجتماعی - سیاسی ببینیم.

    «تیلی» بروز اعمالی مانند آشوب را مشخصاً بیانگر سرخوردگیها و ناکامیهای مردمی میداند که نمیتوانند برای بیان نارضایتی یا فشار آوردن برای ایجاد اصلاحات لازم از طریق مجاری رسمی، احترام پیدا کنند. تمام مقامات رسمی حاکم، همواره از فعالیت های غوغا و آشوب بیم ناک اند. به هر ترتیب گاه آشوب هایی که در ظاهر منفی و ویرانگر به نظر می-رسند، میتوانند محرک دگرگونی های مطلوب و مؤثری شوند. برای نمونه سیل آشوبهای رخ داده سیاهپوستان در دهۀ 60 میلادی ایالات متحده، منجر به کاستن از بسیاری از محرومیت های سیاهان و اجرای برنامه های اصلاحی در آن کشور شد (9).  

    کلید واژه ها

    آشوب، طغیان، ناآرامی، شورش.

    ارجاعات

     1- عمید، حسن. فرهنگ عمید 1385. ترهان: امبیر کبیر.ص 33 و  باطنی، محمدرضا (1377) فرهنگ معاصر (انگلیسی به فارسی). تهران: واحد پژوهش فرهنگ معاصر، 729.

    2- گر، تد رابرت.  چرا انسانها شورش مي كنند. ترجمه علي مرشد زاده ، انتشارات مركز مطالعات راهبردي،1379، ص 14.

    3- رجوع کنید به بیرو، آلن. فرهنگ علوم اجتماعی. باقر ساروخانی. تهران: کیهان،1370.

    4- گولد، جولیوس و کوکب، ویلیام .ل. فرهنگ علوم اجتماعی. ویراستار محمد جواد زلهدی مازندرانی، تهران: مازیار، 1376، ص 13.

    5- The Crowd

    6- گیدنز، آنتونی. جامعه شناسی.  ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نی،1380، ص 676.

    7- همان. ص 13 و 14.

    8- امیری ، عبدالرضا.  بحران های طبیعی و نظم و امنیت اجتماعی.  انتشارات سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، چاپ اول، ص 31.

    9- همان. ص 679.

نظر شما