You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • هوس   Whim

    ميل نفس و خواهش دل به کامراني و شهوات را هوي و هوس نامند.در نتيجه اين تعريف مي­توان گفت: هوی به معناي خواسته است و پيروي از هواي نفس؛ يعني تبعيت از خواسته ­هاي افراطي نفس اماره (1). ازدیدگاه جامعه شناسی هوس به تغييرات زودگذر در رفتارانسان ها اطلاق مي‌شود که آنان را وادار به انجام رفتارهای غیر منطقی می­ کند؛ به تعبيري ديگر، مد اجتماعي پرشور و زودگذر را هوس اجتماعي مي‌گويند

    . مهم ترین ویژگی هوس اجتماعی آن است که به سرعت رشد می­ کند و جامعه را تحت تأثیر خود قرار می ­دهد و همچنین به سرعت از بین رفته، در نتیجه درنظم و امنیت جامعه اختلال ایجاد می­ کند(2).

    در سال‌هاي اخير، هم­زمان با گسترش پديده تهاجم فرهنگی در جهان، گزارش‌هاي فراوانی از پدیده هوسبازی در ايران انتشار يافته است. براساس اعلام پليس امنيت ملي فرماندهي انتظامي تهران بزرگ، پدیده هوس به صورتي كه در كشورهاي ديگر خصوصاً کشورهای اروپایی وجود دارد، در ایران وجود ندارد؛ اما آمار موجود بيانگر روند رو به افزايش این پدیده در کشور است. امروزه مبارزه با پدیده هوس­ های اجتماعی، به‌عنوان یکی از جرایم علیه کرامت انسانی،‌ وجهۀ همت بسیاری از کشورها قرار گرفته‌است. نقض کر‌امت انسانی توسط انسان های هوسباز وسودجو ارتباط تنگاتنگ با بی­نظمی و ناامنی  ودیگر جرائم دارد، لذا عزم جامعۀ جهانی برای مبارزه با این پدیده جدی بوده و ایران نیز همانند بسیاری از کشورها درگیر پیامدهای نامیمون این پدیده است(3).

    از نظر فلسفي، نفس شأني از روح انسان است كه مديريت قواي نفساني مانند شهوت و غضب، تن و جنبه‌هاي طبيعي انسان را به عهده دارد. بايد دانست كه در مديريت نفساني طبيعيت انسان، غرايز نقش بسزايي دارند و نفس با استفاده از غرايز است كه كشور تن آدمي را اداره مي­كند. اما در اغلب موارد به دليل افزون خواهي نيروهاي نفساني و تمايل به افراطي‌گري آدمي دچار شهوت و غضب مفرط و خواسته‌هاي افراطي در راستاي كاميابي و لذت طلبی و راحت خواهي مي­شود، كه به آن هواي نفس اطلاق مي‌گردد.
    از نظر قرآن كريم نفس داراي مراتبي است. پايين­ترين مرتبۀ نفس به نفس اماره، يعني نفسي كه به بدي‌ها امر مي­كند، گفته مي­شود. در يك مرحلۀ بالاتر و بعد از آنكه شخص با خودسازي به مرتبه نفس لوامه، يعني نفس ملامتگر مي‌رسد، اين نفس كه همان وجدان اخلاقي انسان است، او را به خوبي‌ها امر مي‌كند و از بدي‌ها با سرزنش كردن از درون باز مي‌دارد. هواي نفس از آن جهت مذموم است كه زمينه‌ساز انواعي از انحرافات عملي، اخلاقي، اجتماعي و حتي پديد آمدن بيماري‌هاي رواني و بدني براي انسان مي‌شود و آدمي را به وادي گمراهي و ظلم و گناه و خروج از مقام انسانيت و ايمان سوق مي‌دهد(4).

    بسياري از مردم تصور مي‌کنند که اگر به شيوه متفاوت يا جديدي رفتار کنند، ممکن است پايگاه بهتري به دست آورند. ازلحاظ جامعه شناسی هوس به تغيير زودگذر در رفتار اطلاق مي‌شود؛ به تعبيري ديگر، مد اجتماعي پرشور و زودگذر را هوس اجتماعي مي‌گويند.

     

    هوس به سرعت پا مي‌گيرد، به اوج خود مي‌رسد و به سرعت افول مي‌کند. درنتیجه درنظم جامعه اختلال ایجاد می کند.تقليد زودگذر رفتارهای پرخاشگرانه يک بازيگر سينما يا به کار بردن برخي از واژه‌هاي ابداعي يک شخصيت سياسي، اجتماعي يا هنري، نمونه‌هايي از هوس اجتماعي است. مد، نوعاً انعکاس سبک لباس، بلندي يا کوتاهي مو يا ديگر جنبه‌هاي ظاهري فرد است. رواج يافتن کت بلند و شلوار گشاد يا کت کوتاه و شلوار تنگ، نمونه‌هايي از مد است.

    هنگامي که تحت تأثیر هوس، گروهي از افراد کنترل خود را از دست مي‌دهند و دست به رفتارهاي هيجاني و غير منطقي مي‌زنند، در حقیقت دچار هيستري جمعي شده‌اند. در اين حالت است که امکان رفتار منطقي از افراد سلب مي‌شود؛ بنابراين رفتار غير منطقي يکديگر را تقويت مي‌کنند.درصورتی­که هوس اجتماعی موجب آسیب رساندن به اموال عمومي، ضربه زدن به جامعه و لطمه‌زدن به جان مردم شود، براي جامعه زيانبار است و پليس ناچار به مقابله‌ مي‌شود (5).

    راهکارها وپیشنهادها

    1- دولت ها باید در عرصۀ ملی برای مدیریت و کنترل رفتارهای هیجانی، سازمان­ها و نهادهای مربوط را به یکدیگر نزدیک کنند.

    2- پلیس نباید با کسانی که دچار هوس جمعی شده­اند همانند مجرمان برخورد کند؛ زیرا این امر موجب می شود که زندان ها هرچه بیشتر شلوغ شده و تعداد قربانیان بیشتر از تعداد تبهکاران واقعی گردد.

    3- صرف جرم انگاری در خصوص رفتارهای هیجانی مثمر ثمر نخواهد بود بلکه باید از قوانین موجود در این زمینه حمایت  فرهنگی،اجتماعی،اقتصادی وسیاسی به عمل آورد.

    4- بهبودی وضعیت فرهنگی و حقوقی جامعه می تواند در کاهش هوس­های اجتماعی مؤثر واقع گردد.

    5- بالا بردن سطح آگاهی آحاد جامعه نسبت به معضل رفتارهای هیجانی و عواقب ناشی از آنها در مهار و کنترل این پدیده نقش اساسی دارد.

    6- تربیت واحدهای تخصصی پلیسی و قضایی ازراه علمی و آموزش فنون ویژه در پی گیری، بازجویی و تحقیق و پیگرد شبکه­های درگیر موضوع.

    7- اعمال اقدامات تأمینی مالی سنگین و شدید نسبت به مجرمانی که از دامن زدن به پدیده هوس­های اجتماعی نظیر مد گرایی سودهای کلان می­برند.

    8- شکل دهی و ساماندهی نهادهای مدنی در جامعه.

    9- کشف و شناسایی محل­هایی که به صورت بالقوه می­توانند مبدأ رفتارهای هبجانی در جامعه باشند.

    کلید واژه ها

    هوس اجتماعی، هوای نفس،نظم اجتماعی، رفتارغیرمنطقی(6).

    ارجاعات

    1-     قریشي، علي اکبر. قاموس قرآن. ج 7، قم: نشر دار الکتب الاسلاميه،1375،ص26.

    2-     علی اکبری،احمد.هوس اجتماعی.تهران:جامعه،1391،ص14.

    3-     tnews.ir/news/BA9724726765.html

    4-     طاهری،حبیب الله.سیری درمسائل فرهنگی.تهران:سازمان تبلیغات اسلامی،1380،ص74.

    5-     کوئن،بروس.مبانی جامعه شناسی.ترجمۀ غلامعباس توسلی،تهران:سمت،1385،ص334.

    6-     رضاپور،غلام.مطالعه رفتارهای هیجانی جوانان شهر تهران.پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه علامه طباطبایی،1390،ص189.

نظر شما