You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • آسیب اجتماعی                      Pathos Social

     به وقایع، پدیده ­ها و فرایندهایی اطلاق می­ شود که هر جامعة مفروض در زمان معین با رجوع به مجموعة ارزش­های مورد باور خود، غیرمنطقی تلقی می­کند و آنها را مخل نظم جامعه در زمان معین و لحظه ­های مشخص می­پندارد و با بار منفی همراه است (1). به عبارت دیگر آسیب اجتماعی به هرنوع عمل فردی یا جمعی اطلاق می­گردد که در چارچوب اصول اخلاقی و قواعد عام عمل جمعی یا غیر رسمی جامعه محل فعالیت کنشگران، قرار نمی­گیرد و در نتیجه با منع قانونی یا قبح اخلاقی و اجتماعی روبه­ رو می­ گردد (2).

    حیات اجتماعی انسان­ها در مواردی، به علل و انگیزه­هایی دچار عوارض و اختلالاتی می­شود که عامل پدیدآورنده یا عارضه و اختلال موردنظر را درد یا آسیب می­نامند. به عبارت دیگر کج­روی یا انحراف، نوعی درد، عارضه یا بیماری است که آن را آسیب اجتماعی نام نهاده­اند؛ بدان خاطر که آثار و عوارض ناگوارش، در اجتماع بازتاب می­یابد. آسیب اجتماعی، خاص یک منطقه و مشکل یک جامعه نیست، در همۀ جوامع با دامنة محدود یا وسیع وجود دارد و البته بر اساس فرهنگ­ های مختلف متفاوت است.

    مهم­ترین بی­سامانی­ها و آسیب ­های اجتماعی عبارت اند از:فقر، بیکاری، تبهکاری، خودکشی، اعتیاد، روسپیگری، ولگردی، گدایی و ... (3).

     موضوع قابل توجه در آسیب ­های اجتماعی این است که چرا  افراد مرتکب کج­رفتاری و ناهنجاری  می­شوند. دو رویکرد عمده، به این سؤال پاسخ می ­دهند. در رویکرد اثبات­گرایی، کج­رفتاری را پدیده­ای واقعی و دارای صفاتی می­ دانند که از رفتارهای به نجار قابل تشخیص و تفکیک است و در رویکرد بر ساخت­گرایی، کج­رفتاری را نوعی فرآورده اجتماعی و ایده­ای می­دانند که به وسیله جامعه به برخی رفتارها نسبت داده می ­شود.

    در پارادایم اثبات­گرا، نظریه ­های فشار، یادگیری و کنترل مطرح گردیده است. در نظریه فشار، مرتون علت کج­رفتاری مردم را شکاف بین اهداف و ابزار مقبول اجتماعی دانسته است. کوهن متغیر ناکامی منزلتی را به معادلۀ مرتون وارد ساخته و ادعا کرده است که شکاف بین اهداف و ابزار مقبول اجتماعی به واسطة ناکامی منزلتی افراد، موجب کج­رفتاری می­شود.

    در نظریه­های یادگیری اجتماعی، سادرلند (6) از پیوند افتراقی بحث کرده و اینکه افراد به این علت کج­رفتاری می­کنند که تعداد تماس­های انحرافی آنان بیش از تماس­های غیرانحرافی­شان است.

    فرض اصلی نظریه ­های کنترل اجتماعی این بود که علت اصلی کج­رفتاری، فقدان کنترل اجتماعی است. زیرا همه کس به طور طبیعی انگیزه ارتکاب  کج­رفتاری را دارد و نیازی به تبیین این انگیزه­ ها نیست، بلکه آنچه نیاز به توضیح و تبیین دارد، همنوایی با هنجارهای اجتماعی است. هرشی (7) مهم­ترین نظریه­پرداز این گروه مدعی است که پیوند میان فرد و جامعه، مهم­ترین علت همنوایی و عامل اصلی کنترل رفتارهای فرد است و ضعف این پیوند یا نبود آن، موجب اصلی کج­رفتاری است.

    در رویکرد بر ساخت­گرا، نظریه ­های انگ­زنی، پدیدارشناختی و تضاد مطرح گردید. از منظر انگ­زنی، کج­رفتاری ویژگی رفتاری که انجام شده، نیست بلکه نتیجهِ اعمال قوانین و مجازات­ های مربوط در مورد فرد یا افرادی است که آن رفتار را انجام داده­اند و کج ­رفتار کسی است که این انگ به طور موفقیت ­آمیزی در مورد او به­کار رفته و کج­رفتاری عملی است که دیگران آن را چنین تعریف کرده باشند. در نتیجه، نظریه انگ­زنی علی رغم اثبات­گرایی سؤال نمی­کند که علت کج­رفتاری چیست بلکه به جای آن می­پرسد که: (الف) چه کسی به چه کسی انگ کج­ رفتاری می­زند؛ (ب) پیامدهای این انگ برای انگ­خورده و انگ­زننده چیست؟

    آنچه از طرح این همه نظریه در مورد کج­رفتاری افراد در جامعه به دست می ­آید این است که هیچ نظریه ­ای به تنهایی برای تبیین و توضیح آسیب­ها و کج­ رفتاری­های اجتماعی کافی نیست و برای چنین کاری به نوعی  نظریه برتر و کامل نیاز است تا بتوان تمام زوایای این فرایند پیچیده و مهم اجتماعی را شناخت و معنی کرد (8).­

    اکثر مأموریت­ها و وظایف پیش­بینی شده برای پلیس مرتبط با پیشگیری، کنترل و مبارزه با آسیب ­های اجتماعی و نتایج ناشی از این آسیب­ ها که اغلب جرم تلقی می­شوند، است. پلیس در هیچ کشوری نتوانسته که آسیب­ های اجتماعی و جرائم ناشی از آنها را از بین ببرد، لیکن این سازمان­ها توانسته­ اند آمار این ناهنجاری­ها را به آستانۀ تحمل افراد و جامعه برسانند.

    کلیدواژه­ها

    کج رفتاری، آسیب­های اجتماعی، ناهنجاری اجتماعی، نظریه­های کج رفتاری، کنترل اجتماعی.

    ارجاعات

    1- پیران، پرویز. فقر و آسیب­های اجتماعی. مجموعه مقالات فقر و فقرزدایی. ج 2. تهران: برنامه و بودجه، 1375، ص 274.

    2- ستوده، هدایت­الله. مقدمه­ای بر آسیب­شناسی اجتماعی. تهران: انتشارات آوای نور، 1372، ص 12.

    3- قائمی، علی. آسیب­ ها و عوارض اجتماعی، ریشه ­یابی، پیشگیری، درمان. تهران: انتشارات امیری، 1364، صص 45و21.

    4- Merton

    5- cohen

    6 – Sutherland

    7- Hirshi

     

    8- صدیق­سروستانی، رحمت­الله. آسیب­شناسی اجتماعی. جامعه­شناسی انحرافات اجتماعی. تهران: انتشارات آن، 1383، صص 48-44.

نظر شما