You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • امنیت انتظامی                       Disciplinary Security

     برآیند انتظام به معنای سازماندهی و تنظیم مجموعه ­ای از قواعد، روابط و نهادها با یکدیگر به نظم ویژه­ ای منجر می ­شود که عوامل و عناصر در شرایط خاص خود، در جای خویش قرار گرفته و به­ کار گرفته می ­شوند، و نوعی سامان و سازمان خاص در جامعه پدید می­ آید که آحاد جامعه در تعامل با دولت، نظام و اجتماع، منافع حیاتی خود و کشور را در برابر تهدید ویژه ­ای نمی­ بینند، در نتیجه به نوعی امنیت که می ­توان آن را امنیت انتظامی نامید، دست می­یابیم.

    امنیت انتظامی مفهومی است که از دو واژه امنیت به معنای سلبی آن یعنی عدم تهدید و انتظام به معنای منافع حیاتی و ارزش ­های یک واحد سیاسی و انتظام به معنای ساماندهی یک محیط و تنظیم عوامل و مقررات در یک جامعه یا محیط در تعامل  میان دولت و مردم ترکیب می­گردد. امنیت انتظامی در یک جامعه از یک سو از امنیت افراد جامعه ناشی می­ شود و از سوی دیگر از وجود یک سامانه نظم­ده در جامعه ریشه می­ گیرد.

    بنابراین امنیت فردی و انسانی، در امنیت انتظامی جایگاه خاصی خواهد داشت و ویژگی­ های امنیت انسانی و فردی تفسیر کنندۀ شاخص ­های امنیت انتظامی خواهد بود و چون متولی اصلی امنیت انتظامی، پلیس هر کشور است، بر این مبنا، آنچه می ­تواند در حوزۀ امنیت فردی و انسانی تأمین کنندۀ امنیت آحاد اجتماع باشد، می­ تواند وظیفه و مأموریت­ های اصلی و عمدۀ پلیس و نیروی انتظامی را در سطح جامعه تعریف کند.

    بنابر این امنیت انتظامی را می­توان مقوله­ای دانست که بخش­هایی را از سطوح دیگر امنیت در بر می­گیرد. برای روشن­تر شدن موضوع، می­توان گفت که امنیت انتظامی از یک سو هر آنچه را که به نظم و انتظام مربوط می­شود، شامل می­گردد و از سوی دیگر آنچه را که به نحوی به امنیت افراد و اجتماع باز می­گردد، در بر می­ گیرد. بدین منظور این مفهوم، دست کم دو مقولة امنیت فردی و امنیت جمعی را در خود جمع کرده و به هر کدام در سطحی از اجتماع و در چارچوب امنیت داخلی می­پردازد. گرچه برخی از مقولات مربوط به امنیت عمومی مانند امنیت زیست محیطی و ... ارتباط مستقیمی با امنیت انتظامی پیدا نمی­کنند، ولی نمی­ توان تمام سطوح امنیت اقتصادی، اجتماعی و عمومی را از هم­پوشانی با امنیت انتظامی فارغ کرد. از این رو، تلاش می­شود که آنچه به نحوی با مفهوم امنیت انتظامی ارتباط مستقیم و نزدیک برقرار می­کند را دردو سطح امنیت فردی و امنیت جمعی دسته­ بندی کنیم.

    در سطح امنیت فردی می­توانیم از سه مقولة «امنیت جانی»، «امنیت مالی» و «امنیت روانی» سخن بگوییم. در سطح امنیت جمعی نیز می­توان از «امنیت جماعتی و گروهی»، «امنیت اقلیت­ها و قومیت­ها» و «امنیت حرکت­ های جمعیتی» بحث کرد. با این تقسیم ­بندی می­ توان گفت که امنیت انتظامی از یک سو در مباحث امنیت اجتماعی و امنیت جامعه ­ای تأثیر گذارده و از سوی دیگر، برخی از سطوح امنیت عمومی و امنیت داخلی را نیز فرا می­ گیرد (1).

    وظیفة انتظامی، به­عنوان اصلی­ترین و کلیدی­ترین وظیفة نیروی انتظامی یا سازمان پلیس در نظر گرفته شده است که این وظیفه نیز در درجة نخست، معطوف به نظم و انضباط در صحنة اجتماعی است، جایی که حوزة تعاملات اجتماعی است. امنیت انتظامی را نیز می­توان معطوف به وظیفة انتظامی که درصدد تحقق نظم و انضباط اجتماعی است، دانست.

    امنیت انتظامی، مبتنی بر مجموعه­ای از پیش ­فرض ­ها و اصولی به شرح زیر است که به نوعی وضعیت هستی ­شناختی آن را بیان می ­کند:

    1- امنیت انتظامی برمبنای نظم ­بخشی به تعاملات اجتماعی معنا پیدا می­ کند که خود نیز در قالب تعاملی سازنده و مؤثر نمود پیدا می­ کند و در نتیجه، باید آن را به عنوان تولیدی اجتماعی شناخت.

    2- امنیت انتظامی به­عنوان نوعی تولید اجتماعی، در شکل کارا و پایدار آن، در گرو مشارکت فراگیر، مسئولانه و واقعی است.

    3- امنیت انتظامی بر امر پیشگیری و کنترل، تأکید کرده و آن را مقدم بر برخورد سخت و مستقیم می­داند.

    4- امنیت انتظامی به­ عنوان صورتی از تعامل اجتماعی، به دلیل سروکار داشتن با تعاملات اجتماعی، خصلت متن­گرایانه داشته، متنی که آن را متنوع، متکثر و پویا دانسته که هماهنگ شدن با آن، مستلزم تلاش نظری و تجربی پویا و عالمانه است.

    5- امنیت انتظامی به دلیل وجه مشارکتی و جامعه­ مدارانۀ آن، امنیت اجتماعی را مقوله­ ای فرابخشی تعریف کرده که ارتباط و همکاری سازمان یافته با مجموعۀ دستگاه­ ها و سازمان­ های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی محاط در قلمرو مورد نظر و هدف را، در برنامۀ خود دارد.

    6- وجه اجتماع مداری و برقراری تعامل عینی و آشکار نیروی انتظامی، این سازمان را از برخوردار بودن از پلیس تخصصی نه تنها باز نداشته، بلکه توجه به سرعت عمل، دسترسی ­پذیری و تخصصی عمل کردن، همواره مورد توجه و تأکید است.

    7- امنیت انتظامی اجتماع­مدار و مؤثر، مستلزم این است که کارگزاران این نوع امنیت، نسبت به ویژگی­ های فضای جغرافیایی محل مأموریت و نیز کنشگران این فضا از حیث خصوصیات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و روان­شناختی آنها  آگاهی داشته و پیوسته دانش و اطلاعات خود را نسبت به تغییرات و تحولات حاصل در فضای کاری خود، به روز نگه دارند (2).

    کلیدواژه­ ها

    انتظام، امنیت فردی، امنیت جمعی، امنیت انتظامی.

    ارجاعات

    1- کلهر، رضا. درآمدی بر امنیت انتظامی. تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، 1388، صص189- 102-101.

    2- غفاری، غلامرضا. سرمایة اجتماعی و امنیت انتظامی. تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، 1390. صص 113و112.

    منابع بیشتر

    1- دانشگاه عالی دفاع ملی. نظریه امنیت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی، 1387. ص 209.

    2- بلندیان، غلامحسین. جامعه­ شناسی امنیت داخلی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی، 1392، ص 136.

نظر شما