You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • امنیت انسانی            Human Security

     امنیت انسانی ایمنی از تهدیدات مزمن و دیرینه­ای چون گرسنگی، بیماری، سرکوب و در امان بودن از برهم خوردن ناگهانی و زیان­ آور الگوهای روزمره زندگی در خانه، محل کار یا جامعه است (1).

    منظور از امنیت انسانی، رفع فقر و محرومیت، داشتن سطحی متناسب از زندگی و تضمین حقوق اولیه انسانی است. این دیدگاه، وضعیتی را توصیف می­ کند که در آن نیازهای مادی اولیه انسانی (غذا، مسکن، آموزش، بهداشت) تأمین شده و شخصیت و هویت انسانی (استقلال فردی، حق تعیین سرنوشت، مشارکت آزاد در زندگی اجتماعی، رهایی از ساختارهای سرکوبگرانه قدرت) تحقق یافته باشد. مسئولیت تأمین امنیت انسانی افراد، به عهدۀ دولت­ها ست (2).

    جعل این مفهوم توسط برنامۀ عمران سازمان ملل متحد، (UNDP) تلاشی بعد از جنگ سرد بود، تا توجهات را به توسعه یا به طور دقیق­تر توسعه انسانی معطوف سازد. تا از این راه منابع انسانی و مالی را برای تسکین و درمان فقر جذب کند و آنها را از شاخص ­های صرف اقتصادی تولید ناخالص داخلی (GDP) توسعه و از کلیة هزینه ­های نظامی و امنیت سنتی دوران جنگ سرد به ابعاد دیگر توسعه سوق دهد. اگر هدف این باشد، طبعاً امروزه توجه بیشتری به خشونت سیاسی از جمله در چارچوب دولت و در بستر توسعه می­شود. اما نتیجه، تخصیص منابع بیشتر به ُبعد بحرانی و مدیریت مناقشه است و توجه کمتری به پیشگیری علل ریشه­ای آن چون فقر می­شود. جدیدترین جلوة این واقعیت، تمرکز بر مدیریت معضل تروریسم بین­ المللی از طریق ابزارهای نظامی است.

       تأکید مفهوم امنیت انسانی بر ارتباط بین منازعه و توسعه، بسیار مهم و مفید است. به­ گونه­ای که از اواسط دهة منازعات اکثراً در درون مرزهای کشورهای در حال توسعه رخ داده است نه بین آنها. در این راستا، تعداد بی­شماری از مردم غیرنظامی که بسیاری از آنان زنان و کودکان هستند، در میان آتش جنگ بین طرف­ های درگیر گرفتار می­شوند و مرتکبان خشونت علیه غیرنظامیان، به طور نگران­ کننده­ای غالباً رژیم­های حاکم و بازیگران دولتی همچون پلیس و نیروهای نظامی و انتظامی هستند. تأمین امنیت انسانی، مستلزم اتخاذ یک رویکرد هفت بعدی است که امنیت اقتصادی، غذایی، بهداشتی، زیست محیطی، شخصی، اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار دهد.

    امنیت انسانی به گفتة طرفدارانش، دیدگاه سنتی دولت محور را به چالش می­ کشد که معتقد است دولت باید هدف اصلی یا مرجع اولیۀ امنیت باشد. به نظر آنان، امنیت انسانی هدف است و امنیت دولت محور، ابزاری برای تأمین آن است.

    اما واقعاً امنیت انسانی به چه معناست؟ فعلاً صرف­نظر از اختلاف ­نظرها بین رویکردهای دولت محور و انسان محور، واقعیت آن است که مکاتب و نحله ­های مختلف امنیت انسانی، در مورد معنا و مفهوم آن به شدت با هم اختلاف نظر دارند. اگر چه، همة طرفداران امنیت انسانی توافق دارند که هدف مرجع آن مردم اند، ولی در مورد نوع تهدیداتی که باید اولویت یابند و امنیتی گردند، با هم اتفاق نظر ندارند. اختلاف نظر در زمینۀ چگونگی اولویت بخشی به تهدیدات، قائلین به امنیت انسانی را به دو نحله فکری مضیق و موسع تقسیم می­کند.

    قائلین به دیدگاه مضیق و محدودنگر، استدلال می­ کنند که تهدید سیاسی مردم از سوی دولت یا هر بازیگر سازمان یافته سیاسی دیگر، مرکز ثقل و کانون مناسبی برای مفهوم امنیت انسانی است.

    در دیدگاه­ های موسع، استدلال می­کنند که امنیت انسانی معنایی فراتر از نگرانی از تهدید بر خشونت دارد. امنیت انسانی، تنها آزادی از ترس و هراس نیست، بلکه همچنین آزادی از نیاز و احتیاج نیز است (1). امنیت انسانی یکی از شاخص ­های امنیت انتظامی است و جایگاه خاصی در این نوع امنیت دارد. از آنجا که متولی اصلی امنیت انتظامی، پلیس هر کشور است بر این مبنا آنچه می تواند در حوزۀ امنیت انسانی تأمین کنندۀ  امنیت آحاد اجتماع باشد می­تواند وظیفه و مأموریت اصلی پلیس در سطح جامعه تعریف شود.

    کلیدواژه ­ها:

    امنیت انسانی، دیدگاه مضیق امنیت انسانی، دیدگاه موسع امنیت انسانی پلیس.

    ارجاعات:

    1- شیهان، مایکل. امنیت بین­ الملل. مترجم سیدجلال دهقانی فیروزآبادی. تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی، 1388، صص 260-241.

    2- توماس، کارولین. حکومت جهانی، توسعه و امنیت انسانی. ترجمة مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی، 1382. صص 26-25.

    منابع بیشتر:

    1- کلهر، رضا. درآمدی بر امنیت انتظامی. تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، 1388. صص 62-55.

    2- قربانی، قدرت­الله. گفتمان امنیت ملی. مقالة امنیت انسان در عصر تصویر جهان- بررسی جایگاه امنیت انسانی در اندیشه هایدگرونیچه. تهران: مؤسسة مطالعات سیاسی و فرهنگی اندیشۀ ناب.

    3- بلندیان، غلامحسین. جامعه­ شناسی امنیت داخلی. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی، 1392، ص 147.

     

نظر شما