You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • قمه زنی                       Cutlass handling

    قمه زنی مراسمی است که در بعضی شهرستان­ها و بلاد شیعی و توسط برخی از عزاداران امام حسین (ع) اجرا می­شود و در تأسی به مجروح و شهید شدن سیدالشهداء (ع) و شهیدان کربلا و به عنوان اظهار آمادگی برای خون دادن و سر باختن در راه امام حسین (ع) انجام می­گیرد.

    شرکت کنندگان در این مراسم، صبح زودِ روز عاشورا، با پوشیدن لباس سفید و بلندی همچون کفن، به صورت دسته جمعی قمه بر سر می زنند و خون، از سر بر صورت و لباس سفید جاری می ­شود (1).

    در مورد منشأ اصلی و اولی قمه زنی، اقوال مختلفی وجود دارد؛  اما آنچه که بیشتر از همه مستند و قابل اثبات است، این است که تیغ زنی و قمه زنی رسومی عاریتی­اند که از جانب ترک­های آذربایجان به فارس­ها و اعراب منتقل شده ­اند.

    این اعمال در ابتدا در میان ترک­های عراق، فرق صوفیه وکردهای غرب ایران مرسوم بود.
    نظر تاریخی، مسلّم است که قمه زنی در ایران نیز تا پیش از صفویه هیچ­گونه سابقه ­ای نداشته است و اصل تردیدها در آن است که آیا در زمان صفویه به وجود آمده است یا اینکه بعد از صفویه در زمان قاجاریه وارد شده و رواج یافته است (2).

    تا حدود قرن هیجدهم سه امپراتوری بزرگ شرقی؛ هند، ایران و عثمانی مسلمان بودند که بر تمام جهان متمدن شرقی در آن روز، حکومت­ های مرفه و مقتدری پدید آورده بودند. اسپانیا و فرانسه و هلند و انگلیس به رهبری زرسالاران یهودی و مسیحیان صلیبی، به فکر افتادند که مقاومت مسلمین را بشکنند.

    انگلیسی­ ها، برای رسیدن به این هدف به چاره جویی پرداختند؛ از جمله در هند و ایران که هستۀ اصلی مقاومت را شیعیان تشکیل می دادند. اینان از شیعیان هندوستان شروع کردند که از مرکز تشیع و مرجعیت نجف به دور بودند. انگلیسی­ها از جهل و سادگی شیعه و عشق زیاد آنان به امام حسین (ع) سوء استفاده کردند و قمه و شمشیرزنی بر پیشانی را جعل کرده و به آنان آموختند... متأسفانه برخی شیعیان هند، این بدعت را بدون مجوز علما و نواب امام زمان (ع) پذیرفتند! کوبیدن شمشیر بر سرو پیشانی در سوگ سیدالشهدا (ع) در روز عاشورا، توسط استعمار انگلیس، از هند به ایران و عراق رخنه نمود.

    تا گذشته­ ای نه چندان دور، سفارت­های بریتانیا در تهران و بغداد، هیئت­های عزاداری را که به آن صورت انزجار آور و زشت در کوچه و خیابان­ها ظاهر می­شدند، تامین می­کردند. غرض از سیاست استعماری انگلیس از کمک به رشد این مراسم زشت، به دست آوردنِ دلیلی معقول برای استعمارش بود که همواره با معارضۀ مردم بریتانیا و برخی نشریات آن کشور روبه رو می­شد.

    استعمار انگلیس می­خواست ثابت کند که مردمان مستعمره هند و کشورهای اسلامی دیگر که به آن صورت وحشیانه در خیابان ها ظاهر می شوند، احتیاج به ولی و قیمی دارند که آنان را از جهل و توحش موجود برهاند. در نتیجه، عکس و تصاویر دسته­های عزاداری که در روز عاشورا به زنجیر با پشت خود نواخته و با شمشیر و قمه بر سر خود می­کوفتند و خون های جاری شده در نتیجه ی این جریانات، در روزنامه ­­های بریتانیا و اروپا به چاپ می­رسید؛ و سیاستمداران استعمارگر در نتیجه این تصویرها، استعمارِ این کشورها را به عنوان ضرورتی انسانی اعلام می­کردند که می تواند مردم آن کشورها را از جهل و توحش رهانیده و به جادۀ تمدن و تقدم رهنمون سازد (3).

    اخیراً کتابی به نام نقشه­ای برای جدایی مکاتب الهی در آمریکا انتشار یافته که در آن گفتگوی مفصلی با دکتر مایکل برانت یکی از معاونان سابق سیا (سازمان اطلاعاتی مرکزی آمریکا) انجام شده است.

     او در این زمینه می گوید:
    بعد از مدت ها تحقیق، به این نتیجه رسیدیم که قدرت رهبر مذهبی ایران و استفاده از فرهنگ شهادت، در انقلاب ایران تأثیرگذار بوده است. ما همچنین به این نتیجه دست یافتیم که شیعیان، بیشتر از دیگر مذاهب اسلامی فعال و پویا هستند. در این گردهمایی تصویب شد که بر روی مذهب شیعه تحقیقات بیشتری صورت گیرد. و طبق این تحقیقات، برنامه ریزی­هایی داشته باشیم. به همین منظور، چهل میلیون دلار بودجه برای آن اختصاص دادیم و این پروژه در سه مرحله به ترتیب زیر انجام شد.

    پس از نظرسنجی­ ها و جمع آوری اطلاعات از سراسر جهان، به نتایج مهمی دست یافتیم؛ متوجه شدیم که قدرتِ مذهبِ شیعه در دست مراجع و روحانیت است... این تحقیقات ما را به این نتیجه رساند که به طور مستقیم نمی­ توان با مذهب شیعه رو در رو شد و امکان پیروزی بر آن بسیار سخت است و باید پشت پرده کار کنیم. ما به جای ضرب المثل انگلیسی «اختلاف بینداز، حکومت کن!» از سیاست «اختلاف بینداز، نابود کن!» استفاده کردیم و درهمین راستا برنامه ریزی­ های گسترده ­ای را برای سیاست ­های بلند مدت خود طرح کردیم.

    حمایت از افرادی که با مذهب شیعه اختلاف نظر دارند و ترویج کافر بودن شیعیان به گونه ای که در زمان مناسب علیه آنها توسط دیگر مذاهب اعلام جهاد شود. همچنین باید تبلیغات گسترده ­ای را علیه مراجع و رهبران دینی شیعه صورت دهیم تا آنها مقبولیت خود را در میان مردم از دست بدهند.

    یکی دیگر از مواردی که باید روی آن کار می­کردیم، موضوع فرهنگ عاشورا و شهادت طلبی بود که هر ساله شیعیان با برگزاری مراسمی این فرهنگ را زنده نگه می­دارند.

    ما تصمیم گرفتیم با حمایت­های مالی از برخی سخنرانان و مداحان و برگزار کنندگان اصلی این­گونه مراسم که افراد سودجو و شهرت طلب هستند، عقاید و بنیان­های شیعه و فرهنگ شهادت طلبی را سست و متزلزل کنیم و مسائل انحرافی در آن به وجود آوریم؛ به گونه ای که شیعه یک گروه جاهل و خرافاتی در نظرآید. در مرحلۀ بعد، باید مطالب فراوانی علیه مراجع شیعه جمع آوری شده و به وسیلۀ مداحان و نویسندگانِ سودجو انتشار دهیم و تا سال 1389 مرجعیت را - که سد راه اصلی اهداف ما می­باشند - تضعیف کرده و آنان را به دست خود شیعیان و دیگر مذاهب اسلامی نابود کنیم و در نهایت تیر خلاص را بر این فرهنگ و مذهب بزنیم (4).

    پلیس برنامه‌های مختلفی را هم زمان با آغاز مراسم عزاداری، برای ساماندهی حرکت دسته‌جات و همچنین ارتقای امنیت مراسم برپا شده در این ایام در نظر می­ گیرد. پلیس با افرادی که بخواهند با اعمال خود عزاداری برای امام حسین(ع) را با اقدامات نامناسب و به دور از شأنی همچون قمه‌زنی زیر سوأل ببرند به شدت برخورد می­کند و در روزهای خاصی همچون نهم، دهم، یازدهم و دوازدهم محرم همزمان با حرکت دسته‌های عزاداری تشدید می­گردد، تا امنیت این مراسم باشکوه را که همه ساله برپا می‌شود تأمین کند.
    پلیس هرسال جلساتی با اعضای هیئت امنای مساجد و تکایا برگزار و همۀ موارد در رابطه با این ماه و امنیت آن به آنها آموزش می ­دهد. همچنین پلیس همۀ مبادی ورودی و خروجی شهرها را تحت کنترل می ­گیرد و با کمک مانیتورینگ همه مسیرهای دسته‌های عزاداری را تحت نظر دارد و به افرادی که سال‌های گذشته اقدام به کارهایی همچون قمه‌زنی می‌کردند تذکرات لازم را می­ دهد.همچنین در این ایام از همیاران پلیس به‌صورت داوطلبانه برای ایجاد نظم در دسته‌جات و افزایش امنیت استفاده می­ شود (5).

    کلید واژه ها

     قمه زنی، روز عاشورا، شهادت طلبی، کفن پوشی.

    ارجاعات

    1-   حسام مظاهری، محسن. رسانۀ شیعه. مروری بر تاریخ تکوین مجالس و آیین های عزاداری در ایران.

    2-    مظاهری، محسن حسام. «رسانۀ شیعه، مروری بر تاریخ تکوین مجالس و آیین های عزاداری در ایران». مجلۀ ادیان، شماره 12، دی ماه 1383.

    3-   روزنامه جمهوری اسلامی، تاریخ 83/3/5. نقشه­ای برای جدایی مکاتب الهی، منتشر شده در آمریکا، گفتگو با دکتر مایکل برانت، یکی از معاونان سابق «سیا».

    4-    مجلۀ اخبار ادیان، شماره 18، فروردین و اردیبهشت،1385،ص47.

    5-www.seratnews.ir/fa/news

     

     

     

نظر شما